Hidrolik Pompa Nasıl Test Edilir?
Hidrolik pompalar iş makinelerinin en önemli ve en yoğun çalışan parçalarından biridir. Pompa, motordan aldığı mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye çevirerek sistem içerisinde gerekli yağ akışını oluşturur. Ekskavatör, yükleyici, telehandler ve diğer hidrolik sistemle çalışan iş makinelerinde makinenin hareketleri büyük ölçüde pompanın sağlıklı çalışmasına bağlıdır.
Ancak bir hidrolik pompanın dış görünüşüne bakarak sağlam olup olmadığını anlamak her zaman mümkün değildir.
Pompa çalışıyor olabilir, ses yapmıyor olabilir veya herhangi bir yerinden yağ kaçırmıyor olabilir. Buna rağmen çalışma basıncı ve debisi olması gereken değerlerin altında olabilir.
Bu nedenle özellikle revizyonu yapılan veya arızasından şüphelenilen hidrolik pompaların test edilmesi, pompanın gerçek çalışma durumunun anlaşılması açısından önemlidir.
Hidrolik pompa testi neden yapılır?
Bir hidrolik pompanın test edilmesindeki temel amaç, pompanın çalışma değerlerinin kontrol edilmesidir.
Pompanın;
Basıncı
Debisi
Devir ile debi ilişkisi
Çalışma sıcaklığı
Ses ve titreşim durumu
İç kaçak durumu
Farklı yükler altındaki davranışı
kontrol edilerek pompanın kullanılabilir durumda olup olmadığı değerlendirilir.
Özellikle revizyon sonrasında yapılan testin ayrı bir önemi vardır.
Pompa içerisindeki parçaların kontrol edilmesi, gerekli parçaların değiştirilmesi veya mevcut parçaların yeniden işlenmesi tek başına revizyonun tamamlandığı anlamına gelmez.
Pompanın tekrar çalıştırılarak kontrol edilmesi gerekir.
Hidrolik Pompa Testi Nasıl Yapılır?
Hidrolik pompanın test edilebilmesi için pompanın gerçek çalışma koşullarına mümkün olduğunca yakın bir ortam oluşturulmalıdır.
Pompa test ünitesine bağlanır. Pompanın çalışması için gerekli hidrolik devre oluşturulur ve sistemde kullanılacak yağ uygun şartlarda hazırlanır.
Daha sonra pompa belirlenen devirlerde çalıştırılarak farklı yük ve basınç değerleri altında davranışı incelenir.
Burada amaç yalnızca:
“Pompa çalışıyor mu?”
sorusuna cevap vermek değildir.
Asıl amaç:
Pompa olması gereken performansı gösteriyor mu?
sorusunun cevabını bulmaktır.
1. Pompanın test ünitesine bağlanması
İlk aşamada pompa test ünitesine uygun şekilde bağlanır.
Pompanın giriş ve çıkış bağlantıları, kontrol sistemi ve ölçüm noktaları hazırlanır.
Pompanın tipine ve modeline göre kullanılacak bağlantılar ve test şartları değişebilir.
Özellikle pistonlu değişken deplasmanlı pompalar gibi daha karmaşık pompalarda pompanın kontrol mekanizmasının da doğru şekilde çalıştırılması gerekir.
2. Pompanın çalışma devri kontrol edilir
Hidrolik pompaların performansı yalnızca basınçla değerlendirilmez.
Pompanın hangi devirde çalıştığı da önemlidir.
Aynı pompa farklı devirlerde farklı miktarlarda yağ debisi oluşturabilir.
Bu nedenle test sırasında pompanın çalışma devri kontrol altında tutulur ve ölçülen debi ile devir arasındaki ilişki incelenir.
Bu ölçüm, pompanın verimliliği hakkında önemli bilgiler verir.
3. Debi ölçümü yapılır
Hidrolik pompanın en önemli çalışma değerlerinden biri debisidir.
Debi, pompanın belirli bir sürede sisteme gönderdiği yağ miktarıdır.
Pompa yeterli basıncı oluşturuyor gibi görünse bile gerekli debiyi sağlayamıyorsa makine beklenen hızda çalışmayabilir.
Örneğin bir ekskavatörde:
Bom hareketinin yavaşlaması
Arm hareketinin yavaşlaması
Kovanın yeterince hızlı hareket etmemesi
Hidrolik motorların performans kaybetmesi
gibi problemlerin altında pompanın yeterli debiyi üretememesi bulunabilir.
Bu nedenle pompa testinde yalnızca basınç değerine bakmak doğru değildir.
Basınç ve debinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
4. Basınç altında pompanın davranışı incelenir
Pompa belirli basınç değerlerinde çalıştırılarak performansı kontrol edilir.
Düşük basınçta normal çalışan bir pompa, yüksek basınç altında aynı performansı göstermeyebilir.
Bu nedenle test sırasında pompanın farklı yükler altında nasıl davrandığı gözlemlenir.
Özellikle yüksek basınçta:
Debide düşüş
Aşırı ısınma
Anormal ses
Titreşim
Basınçta kararsızlık
gibi durumlar varsa pompanın içindeki aşınmalar veya başka bir problem araştırılır.
5. Pompanın sıcaklığı kontrol edilir
Hidrolik sistemlerde sıcaklık önemli bir göstergedir.
Pompa çalışırken ortaya çıkan enerji kayıplarının bir bölümü ısıya dönüşür.
Pompa içerisindeki aşınma veya iç kaçak arttığında verim düşebilir ve bu durum sistemde daha fazla ısı oluşmasına neden olabilir.
Bu nedenle test sırasında yağ sıcaklığının ve pompanın çalışma şartlarının kontrol edilmesi önemlidir.
Tek başına yüksek sıcaklık pompanın arızalı olduğunu göstermez. Ancak diğer ölçümlerle birlikte değerlendirildiğinde önemli bir arıza belirtisi olabilir.
6. Ses ve titreşim kontrol edilir
Hidrolik pompanın çalışma sesi de test sırasında dikkate alınır.
Özellikle;
Sürekli anormal ses
Yük altında artan gürültü
Titreşim
Devir değişimlerinde ortaya çıkan sesler
pompanın içerisinde veya emiş hattında bir problem olduğuna işaret edebilir.
Örneğin kavitasyon durumunda pompadan gelen ses belirgin şekilde değişebilir.
Kavitasyonun nedenleri arasında emiş hattındaki kısıtlamalar, filtrelerin tıkanması, düşük yağ seviyesi, yüksek yağ viskozitesi veya sisteme hava girmesi gibi problemler bulunabilir. Özkara’nın mevcut teknik bilgilerinde de bu durum özellikle belirtilmektedir.
Bu nedenle test sırasında yalnızca cihazların gösterdiği değerlere değil, pompanın çalışma karakterine de bakılır.
7. İç kaçak kontrol edilir
Hidrolik pompalarda zaman içerisinde meydana gelen aşınmalar, pompanın içerisinde olması gerekenden fazla yağ kaçağı oluşmasına neden olabilir.
Bu durumda pompa çalışmaya devam etse bile verimi düşebilir.
Özellikle pistonlu pompaların rotor, piston, valve plate, şaft ve benzeri parçalarında meydana gelen aşınmalar pompanın performansını etkileyebilir.
Bu nedenle revizyon sırasında parçaların ölçülmesi ve yüzeylerinin kontrol edilmesi önemlidir.
Özkara’nın hidrolik revizyon sürecinde de pompa parçaları sökülerek arızanın kaynağı belirlenmekte, gerekli durumlarda parçalar yenilenmekte veya uygun işlemlerle tekrar kullanılabilir hale getirilmektedir. Revizyon sonrasında pompanın test ünitesinde çalıştırılması ise yapılan işlemin kontrol edilmesini sağlar.
Revizyon Sonrası Hidrolik Pompa Neden Test Edilmelidir?
Bir hidrolik pompa revize edildiğinde pompanın içerisindeki parçalar kontrol edilir ve gerekli işlemler yapılır.
Ancak pompa tekrar toplandıktan sonra gerçek çalışma şartlarında nasıl davranacağını yalnızca parçaların durumuna bakarak kesin olarak söylemek mümkün değildir.
Bu nedenle test önemli bir aşamadır.
Örneğin:
Pompa söküldü
↓
Parçalar kontrol edildi
↓
Aşınmış parçalar belirlendi
↓
Gerekli parçalar değiştirildi veya onarıldı
↓
Pompa tekrar toplandı
↓
Test ünitesinde çalıştırıldı
↓
Basınç ve debi değerleri kontrol edildi
↓
Pompanın çalışma durumu değerlendirildi
Bu süreç, revizyonun tamamlayıcı bölümüdür.
Her Hidrolik Pompa Aynı Şekilde Test Edilir mi?
Hayır.
Pompanın tipi, modeli, deplasmanı, kontrol şekli ve kullanım amacı test şartlarını etkiler.
Örneğin sabit deplasmanlı bir pompa ile değişken deplasmanlı bir pistonlu pompanın çalışma ve kontrol sistemi aynı değildir.
Bu nedenle test sırasında pompanın üretici tarafından belirlenen teknik özellikleri ve çalışma değerleri dikkate alınmalıdır.
Pompanın sadece bir basınç değerine çıkarılması yeterli bir test olarak değerlendirilmemelidir.
Hidrolik Pompa Testi Arızanın Kaynağını Bulmaya Yardımcı Olur
Bazen makinede meydana gelen bir problem doğrudan pompadan kaynaklanıyor gibi görünebilir.
Örneğin ekskavatörün hareketleri yavaşlamış olabilir.
Ancak bunun nedeni her zaman pompa değildir.
Sorun;
Ana kumanda valfinde
Hidrolik motorda
Emiş hattında
Filtrelerde
Hidrolik yağda
Sistemdeki kaçaklarda
Kontrol sisteminde
de bulunabilir.
Bu nedenle pompayı doğrudan değiştirmek veya revizyona almak yerine önce sistemin ve pompanın çalışma değerlerinin kontrol edilmesi daha doğru bir yaklaşım olabilir.
Özkara’da hidrolik revizyon sürecinin ilk aşamasının arızanın tespiti olarak ele alınmasının nedeni de budur.
Test Sonucu Neyi Gösterir?
Bir hidrolik pompanın test sonucunda genel olarak şu sorulara cevap aranır:
Pompa yeterli debiyi üretiyor mu?
Gerekli basınca çıkabiliyor mu?
Yük altında performansını koruyor mu?
Çalışma sırasında aşırı ısınıyor mu?
Anormal ses veya titreşim var mı?
İç kaçak kabul edilebilir seviyede mi?
Kontrol mekanizması düzgün çalışıyor mu?
Bu sonuçlar birlikte değerlendirilerek pompanın tekrar kullanılabilir durumda olup olmadığına karar verilir.
Hidrolik Pompa Testi Neden Önemlidir?
Hidrolik pompalar yüksek maliyetli komponentlerdir. Özellikle büyük iş makinelerinde ana pompanın değiştirilmesi önemli bir maliyet oluşturabilir.
Bu nedenle arızalı olduğu düşünülen bir pompanın doğrudan değiştirilmesi yerine, öncelikle doğru şekilde incelenmesi ve mümkünse test edilmesi hem teknik hem de ekonomik açıdan önemlidir.
Revizyon yapılmış bir pompanın test edilmesi ise yapılan işlemin kontrol edilmesini ve pompanın tekrar makineye takılmadan önce çalışma durumunun görülmesini sağlar.
Özkara Hidrolik olarak hidrolik pompa, hidromotor ve diğer hidrolik sistem elemanlarının revizyon ve test süreçlerinde arıza tespiti, parça kontrolü, onarım veya parça değişimi ve test aşamalarını birlikte değerlendiriyoruz. Hidrolik test sistemi de revizyon sonrasında ekipmanların çalışma şartlarının kontrol edilmesi amacıyla kullanılıyor.
Sonuç
Hidrolik pompanın sağlam olup olmadığını anlamanın en doğru yollarından biri, pompayı uygun şartlarda test etmektir.
Bir pompanın dönüyor olması onun sağlıklı çalıştığı anlamına gelmez.
Debi, basınç, sıcaklık, ses, titreşim ve yük altındaki çalışma davranışı birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle revizyon görmüş bir pompanın tekrar makineye takılmadan önce test edilmesi, yapılan işlemin kontrol edilmesi açısından önemli bir adımdır.
Çünkü hidrolik sistemlerde amaç sadece arızalı parçayı değiştirmek değildir.
Asıl amaç, arızanın nedenini bulmak ve sistemi tekrar güvenilir şekilde çalışır hale getirmektir.
